Kan şekerini yükselten nedenler

Diyabette kan şekeri çeşitli etmenlerin etkisiyle değişim gösterir. Kan şekerini yükselten en önemli neden tam uygulanamayan diyettir. Bunun yanında, infeksiyon hastalıkları, bazı ilaçlar bazan egzersiz kan şekerini yükseltir.

Kan şekerini düşüren nedenler ise, kullanılan şeker düşürücü ilaçlar ve egzersizdir.

Diyette kan şekerini etkileyen en önemli etmen yemeklerdeki karbonhidrat miktarı ve bunun yemeklerdeki şeklidir. Uygulanan diyetin yeterli olup olmadığı, düzenli kan şekeri takibi ve kilo takibi ile denetlenebilir.

Kan şekeriniz ve kilonuz doktorunuzun istediği sınırlarda ise diyetinizi yeterli olarak yapıyorsunuz demektir. Olağandışı bedensel faaliyet veya davet gibi özel yemeklerin öncesi ve sonrasında kan şekeri ve ilaç ayarlamaları ile kan şekerinde aşırı düşme ve yükselme önlenebilir ve oldukça kaliteli bir yaşam sürdürmek mümkündür.

Normalde iyi planlanmış düzenli egzersizle kan şekeri düşer; diğer deyişle, egzersiz, diyabetliler için tedavi yöntemlerinden biridir, bazı durumlarda ise egzersiz kan şekerini yükseltir. Kan şekeri yüksek iken örneğin 250 mg/dl üzerinde yapılan egzersiz normaldeki etkinin tersine kan şekerini yükseltebilir. Aç karnına yapılan egzersiz de şekeri yükseltebilir.

Şekeri yükselten diğer olaylar ise infeksiyon hastalıkları, bazı ilaçlar, damarsal olaylar ve strestir.

Kan şekerini yükselten ilaçlar

Bazı ilaçlar yan etki olarak kan şekerini yükseltebilir. Bu nedenle herhangi bir nedenle başka doktorlarca verilen ilaçların diyabetinize etkisi olup olmadığını sormalısınız. Bu ilaçlar;

• Steroid grubu ilaçlar: Bu ilaçlar kortizon ve kortizonlu ilaçlar olarak da bilinir. Tıpta astım tedavisinde, bazan bazı romatizmal hastalıkların tedavisinde gerek enjeksiyon, gerekse ağrılı eklem bölgesine uygulanmaktadır. Eklem içine verilen tek bir kortizon iğnesi bile kan şekerini ciddi olarak yükseltebilir. Bu grup ilaçların diyabetliye gerçekten verilmesi gerektiğinde kan şekeri günlük ölçümlerle izlenmelidir.
• İdrar söktürücüler: Bazı idrar söktürücüler zaman içinde kan şekerini yükselterek, şeker düşürücü ilaçların etkisini azaltabilirler.
• Adrenalin içeren ilaçlar: Bu ilaçlar burun damlası olarak üst solunum yolu enfeksiyonlarında kullanılmaktadır. Bu amaçla kullanımları diyabetliler için tamamen yasak olmasa da kullanılırken kan şekeri yakından izlenmelidir.
• Doğum kontrol hapları: Bunlar da kan şekerini yükseltebilen ilaçlardır. Şişman ve diyabete yakalanma riski olan kişilerde, bu ilaçlar diyabetin ortaya çıkmasına neden olabilir.
• Kolesterol ve trigliserid tedavisi için kullanılan nikotinik asid
• Bazı epilepsi (sara) ilaçları

Enfeksiyonlar

Gerek akut yani kısa sürede ortaya çıkan gerekse yavaş yavaş ortaya çıkan enfeksiyon hastalıkları kan şekerini yükseltebilir. Kısa süre içinde ortaya çıkan enfeksiyonlara, grip, özellikle ateşli boğaz enfeksiyonları, anjin, farenjit, bronşit, zatüre gibi durumlar örnek verilebilir.Bu durumlar, kısa sürede önlem alınmadığında, Tip I diyabetli hastada yüksek şekerli aseton komasına neden olabilmektedir. Daha uzun sürede kan şekerini yavaş yavaş yükselten enfeksiyon olayları arasında idrar yolları enfeksiyonları, akciğer enfeksiyonları ve özellikle tüberküloz , çoğu zaman pek fazla şikayete neden olmayan diş çürükleri ve ayak yaralarıdır.

Burada bahsedilen olaylar pek fazla belirti vermediğinden gözden kaçabilmektedir. Bazan tek belirti kontrol edilemeyen yüksek kan şekeridir. Kronik enfeksiyonların erkenden tanınmasında düzenli kontrol muayeneleri çok önemlidir. Örneğin yılda 1-2 kez tam idrar tahlili yaptırmak her muayenede hekime ayak ve diş muayene olanağı vermek, belki de hepsinden daha önemlisi evde şeker takibi yapmak bu konuda gerçekten faydalıdır. Düzenli şeker takibi, kontrol edilemeyen kan şekerinin erkenden tanınmasına ve doktorunuzun gerekli önlemleri almasına olanak verecektir.

Stresin kan şekerine etkisi

Öfkelenme, üzülme kızgınlık gibi olaylar adrenalin ve kortizol adlı hormonların yapımını arttırarak kan şekerini yükseltir. Bugünkü bilgilerinize göre günlük yaşamdaki stresli olayların kan şekerine etkisi kısa süreli ve de çok hafif olmaktadır. Örneğin yakınları ile tartışmak TV'de gördüğü olaylara üzülmek veya kızmak gibi olaylar kan şekerini 40-50 mg gibi yükseltebilir. Kan şekerini daha uzun süre yükselten stresler, bir yakınından ayrılmak veya kaybetmek, iş kaybı, sürekli sıkıntı üzüntü gibi durumlardır. Bu olaylarda nedenine yönelik çözümlerle yüksek şeker sorununu yenmek mümkündür.